توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٦٥ - شرح مجاز مركب

يلتفت فى الامثال الى مضاربها تذكيرا و تأنيثا و افراد و تثنية و جمعا بل انّما ينظر الى مواردها يقال للرجل بالصيف ضيعت اللبن بكسر تاء الخطاب لانّه فى الاصل لامرأة.

ترجمه‌

شرح مجاز مركب‌

مصنّف گويد:

امّا مجاز مركّب، عبارتست از لفظى كه آنرا در معنائيكه از باب مبالغه با معناى اصلى آن تشبيه تمثيلى نموده‌اند استعمال كرده باشند چنانچه بكسيكه در امرى مردّد است گفته ميشود:

انّى اراك تقدّم رجلا و تؤخّر اخرى.

و آنرا تمثيل بر سبيل استعاره خوانده و گاهى هم بآن تمثيل ميگويند بدون اينكه قيد بر سبيل استعاره را دنبالش بياورند.

و هنگامى كه استعمال لفظ به كيفيّت مذكور كثير و بسيار باشد به آن مثل گويند فلذا امثال را نميتوان تغيير داد.

شارح گويد:

مقصود از معناى اصلى معنائى استكه لفظ به دلالت مطابقى بر آن دلالت ميكند.

و تشبيه تمثيلى عبارتست از تشبيهى كه وجه شبه در آن از امور متعدّد انتزاع شده باشد و با اين قيد از استعاره در مفرد احتراز حاصل ميشود.

و مقصود از [مبالغه‌] مبالغه در تشبيه است.

و امّا مثال مجاز مركّب: نظير اينكه بشخصى كه در امرى مرددّ و